Annie Ernaux, Powroty, tłum. Anastazja Dwulit, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2026
Powroty Annie Ernaux to niewielka książka łącząca dwa teksty: opowiadanie Wstyd z 1997 roku oraz przemówienie wygłoszone w rodzinnym mieście autorki, Yvetot. Wydanie uzupełniają fotografie i listy, które rozszerzają autobiograficzny kontekst. Książka w połączeniu z innymi utworami pisarki, takimi jak Miejsce czy Pewna kobieta, tworzą razem opowieść o pamięci, pochodzeniu i drodze społecznego awansu.
Punktem wyjścia jednego z tekstów jest dramatyczne wspomnienie z dzieciństwa: moment, gdy ojciec w napadzie gniewu grozi matce siekierą. Ernaux opisuje to wydarzenie swoim chłodnym, rzeczowym językiem. Z czasem ujawnia, że właśnie takie doświadczenia skłoniły ją do szczególnej formy pisania – zamiast budować fikcyjne historie, analizuje własne życie i środowisko, z którego się wywodzi.
W książce powracają motywy dobrze znane z innych dzieł noblistki: relacje z rodzicami, dorastanie oraz wstyd związany z pochodzeniem klasowym. Autorka wychowała się w Normandii w rodzinie prowadzącej niewielki sklep z kawiarnią. Choć jej dom nie był miejscem przemocy czy chaosu, dziewczynka szybko zaczęła dostrzegać różnice między światem rodziców a aspiracjami, które pojawiły się wraz z edukacją. Wstyd dotyczył języka, sposobu bycia i prowincjonalnego pochodzenia, które w szkole i w nowych środowiskach zaczynało być odczuwane jako piętno.
Powroty są także powrotem do samego Yvetot – miejsca, gdzie rodziły się pierwsze czytelnicze fascynacje, gdzie ważną rolę odgrywały rodzinny sklep, kino czy szkolna edukacja w religijnej atmosferze. Ernaux pokazuje, jak drobne przedmioty, obrazy i wspomnienia z dzieciństwa stają się materiałem literackim. W procesie pisania prywatna pamięć przekształca się w opowieść o doświadczeniu całego pokolenia i o świecie, który ukształtował autorkę.
